Halina. Dziś już nie ma takich kobiet, Anna Kamińska

Spod pióra Anny Kamińskiej wyszła kolejna, trzecia już, biografia ciekawej kobiety. Po dwóch wcześniejszych ("Wanda" i "Simona") sięgnęłam po "Halinę" jak po pewniaka. Owszem, czyta się dobrze, ale forma, która idealnie pasowała do "Wandy" tu się nie sprawdza, a czytanie kolejny raz podobnie skonstruowanej książki nudzi.

Halina Krüger-Syrokomska nie była postacią kontrowersyjną. Praktycznie wszyscy cytowani w książce, mówią o niej dobrze, więc formuła zestawiania wypowiedzi kolejnych osób niczego nowego do tej opowieści nie wnosi. Powtarzają się opowieści o tym jak klęła, paliła i jak uczciwą i godną zaufania była osobą.

Wszystko, co mogłoby wzbudzać kontrowersje zostało przemilczane. Biografka Haliny Krüger gładko ślizga się po niewygodnych tematach. Zbyt pobieżnie traktuje wiele istotnych kwestii: stosunek do przybranych rodziców i prawdziwej rodziny, która przetrwała wojnę, "ucieczki" w góry, historie z Kurnika, konflikt z Wandą Rutkiewicz i przynależność obojga Syrokomskich do PZPR. Każda z nich mogłaby być ciekawa dla czytelnika. Już sam Kurnik otwierał ogromne możliwości sportretowania wielu tamtejszych taterników, a głośny konflikt pomiędzy Wandą Rutkiewicz a Haliną mógłby wręcz stanowić osobną opowieść. Kamińska postawiła jednak na wybielanie swojej bohaterki, zapewne w imię sympatii, która jest w całej książce widoczna. O tym, że sporo przemilczała sama pisze w PS, kończącym książę i "adresowanym" do tytułowej bohaterki. Przy tym sporo tu też wypowiedzi "himalaistów", którzy chyba zastrzegli sobie anonimowość, bo tylko tak są niektórzy z nich przedstawiani. Kim zatem są wszyscy ci, których tak właśnie przedstawiono? I dlaczego chcieli zachować anonimowość?

Halina Krüger-Syrokomska niewątpliwie była gwiazdą wspinaczki. Bez osiągnięć i ogromnego doświadczenia nie miałaby szans na wyjazd w 1982 roku z wyprawą na K2. Ile z tego widać w książce? Niewiele: jest historia pierwszego kobiecego przejścia południową ścianą Zamarłej Turni, pokonanie Filaru Trolli (razem z Rutkiewicz), pobieżnie Pamir i Alpy, wyprawa na Gasherbrumy II i III i samo K2. A gdzie reszta?

To niestety nie koniec mankamentów. Większość zdjęć podpisano mniej więcej tak: "Polscy wspinacze w Alpach". Kto jest na tych zdjęciach? Poza tym błędy w pisowni nazw geograficznych, oznaczeń tras, a nawet nazw własnych. Przecież Kurnik, to nie to samo co kurnik, bo ten drugi jest nie bazą wspinaczy, a po prostu kurzym domkiem z grzędami. I na koniec: okropna okładka, gdzie świetne zdjęcie spaskudzono koszmarnymi, żółtymi dodatkami. Rażą znacznie bardziej niż równie brzydka niebieska góra na okładce wcześniejszej "Wandy". 

Autor: Anna Kamińska
Tytuł: Halina. Dziś już nie ma takich kobiet
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Data wydania: 5 czerwca 2019

Ja, Pustelnik. Autobiografia, Piotr Pustelnik, Piotr Trybalski

Autobiografia Piotra Pustelnika "Ja, pustelnik" jest książką wyjątkowo ciekawą ze względu na osobę samego bohatera i jego osiągnięcia, ale także ze względu na podejście polskiego himalaisty do gór.

Piotr Pustelnik jest zdobywcą Korony Himalajów i Karakorum. W ciągu 20 lat zdobył wszystkie 14 ośmiotysięczników. Szacunek budzi nie tylko to osiągnięcie, ale i sposób w jaki tego dokonał. Piotr Pustelnik o swoich wyprawach mówi pięknie i szczerze. Nie kreuje się na herosa, mówi wprost o trudnościach, poświęceniu, łucie szczęścia i pechu, i o wspomaganiu się tlenem, co wielu mu obecnie wyrzuca. Niewielu natomiast docenia, że nie kolejne osiągnięcia były dla niego najważniejsze, a zespół i solidarność ludzi gór. Najpierw z niedowierzaniem, a później z zachwytem i rosnącym podziwem czytałam o zejściu z Annapurny w 2006 r. Taka odpowiedzialność za drugiego człowieka i poświęcenie zasługuje na większy podziw niż bicie rekordów i wytyczanie nowych dróg wspinaczkowych. Chapeau bas. Oczywiście celowo nie napiszę o tym ani słowa więcej, żeby tym, którzy nie znają historii wyprawy z 2006 r. nie zepsuć przyjemności czytania. Nie tylko ta historia wciąga i fascynuje. Wszystkie czyta się jak najlepsze książki przygodowe tyle tam dla niezwykłych wydarzeń, zwrotów akcji podyktowanych przez los i góry i ciekawych postaci (cała plejada najlepszych himalaistów).

Autobiografia Piotra Pustelnika to lekcja łączenia uporu i pokory. Trzeba ogromnej siły, żeby wrócić po raz kolejny w góry, zwłaszcza te najwyższe i jeszcze większej, żeby się wycofać, kiedy wymagają tego okoliczności. Wystarczy otworzyć kalendarium zamieszczone na końcu książki, żeby policzyć ile było tych "nieudanych" wypraw, kiedy nie udało się zdobyć szczytu. Cudzysłowu używam celowo, bo jak mówi sam himalaista każda wyprawa, która nie kończy się śmiercią jest sukcesem. Jest też zdobywaniem doświadczenia, które będzie owocowało na kolejnej wyprawie.

"Ja, pustelnik" to próba odnalezienia odpowiedzi na pytanie po co się chodzi w góry. I oczywiście nie ma jednej odpowiedzi. Tej odpowiedzi można szukać w opowieściach o przygodach na kolejnych wyprawach, w zmaganiu się z sobą i naturą, można jej też szukać w pięknie gór. To piękno gór widać zresztą na licznych zdjęciach zamieszczonych w książce. Widać też ich potęgę i grozę, o której autor mówi dość oględnie. W książce są też bardzo dobre komentarze i uzupełnienia Piotra Trybalskiego. To często relacje innych himalaistów, czasem skróty wcześniejszych relacji prasowych i wywiadów i komentarze dotyczące wypraw, atmosfery, reakcji innych itp. Dzięki temu obraz zyskuje głębię. Całość składa się na świetną książkę, którą czyta się, zgodnie z zapowiedzią z okładki, "jak najlepszą powieść przygodową".

Autor: Piotr Pustelnik, Piotr Trybalski
Tytuł: Ja, pustelnik. Autobiografia
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Data wydania: 14 września 2017

Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci. Historia Wandy Rutkiewicz, Anna Kamińska

"Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci" Anny Kamińskiej to biografia Wandy Rutkiewicz. Chyba każdy zna to nazwisko i kojarzy polską himalaistkę nawet jeśli nie potrafiły wymienić jej osiągnięć. W takiej atmosferze łatwo stawiać pomniki i pisać peany pochwalne. Z drugiej jednak strony Rutkiewicz była postacią kontrowersyjną, nie przez wszystkich lubianą i często krytykowaną. I tu znowu pokusa zrzucania z piedestału. Annie Kamińskiej udało się uniknąć tych pułapek, dzięki czemu biografia pierwszej zdobywczyni K2 jest pełna, a sama postać himalaistki żywa, zajmująca i niejednoznaczna. 

W trakcie czytania raz po raz przypominał mi się fragment piosenki Elżbiety Adamiak: "rzeczywiście tak jak księżyc ludzie znają mnie tylko z jednej jesiennej strony". Zasługą Anny Kamińskiej jest pokazanie "obu stron księżyca". Osiągnęła to zestawiając opinie wielu ludzi: rodziny, przyjaciół, wrogów, towarzyszy wypraw wysokogórskich, opinie kolegów z pracy. Godna podziwu jest benedyktyńska praca autorki, ogrom zebranych materiałów archiwalnych, przeprowadzonych wywiadów i zestawienie ich w logiczną i spójną całość, a przy tym całość fascynującą. Nie ma tu miejsca na, tak częste w biografiach, zanudzanie czytelnika datami. Te pojawiają się tylko w kluczowych momentach jako element porządkujący. Nie jest to też książka specjalistyczna, która zamęczy czytelnika technicznymi detalami wypraw, szczegółami topograficznymi, czy opisami sprzętu. Po "Wandę" może bez obaw sięgnąć każdy, nawet ten, kto góry zna jedynie z pocztówek, ta książka jest bowiem spotkaniem z człowiekiem gór, a nie samymi górami.

Sama Rutkiewicz to postać nietuzinkowa i to od wczesnego dzieciństwa. To człowiek pełen sprzeczności, dla każdego inny i tak też jest portretowana. Właśnie ten portret człowieka fascynuje, chyba nawet bardziej niż sam fenomen "twardej baby gór" i zdobywczyni ośmiu (spośród czternastu) ośmiotysięczników. "Wanda" to rzadka okazja, żeby w najwybitniejszej do dziś polskiej (a może nie tylko) himalaistce  zobaczyć także człowieka.

Autor: Anna Kamińska
Tytuł: Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci. Historia Wandy Rutkiewicz
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Data wydania: 14 czerwca 2017

Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak, Anna Kamińska

Anna Kamińska jest mistrzynią w portretowaniu osób niezwykłych i wzbudzających kontrowersje. "Simona" jest biografią Simony Kossak, prawnuczki Juliusza, wnuczki Wojciecha, córki Jerzego, tej samej która zamiast przejąć paletę po ojcu i dziadku "przejęła" opuszczoną leśniczówkę Dziedzinkę i zamieszkała w Puszczy Białowieskiej, odcinając się od oczekiwań artystycznej rodziny.  

Simona nie odziedziczyła malarskiego talentu, trudno jej jednak odmówić talentu literackiego. Jej opowieści o zwierzętach i te książkowe, i te radiowe  są naprawdę zajmujące. W książkach samej Simony Kossak nie sposób odnaleźć informacji o niej, pisze świetnie o roślinach, zwierzętach, o Puszczy Białowieskiej, ale nie o sobie. Tę lukę wypełnia więc "Simona" Anny Kamińskiej.
"Simona" podzielona jest na dwie części: "Kraków" i "Białowieżę". Podobna cezura dotyczyła i bohaterki. Życie w Białowieży to życie po Krakowie, zupełnie inne niż wcześniej, ale to krakowskie życie ją ukształtowało. Anna Kamińska tym krakowskim latom poświęca sporo uwagi ze świadomością, że bez tego nie sposób zrozumieć późniejszej zaangażowanej przyrodniczki i świetnego naukowca. Kamińska zdołała dotrzeć do materiałów o tym okresie życia Kossakówny i osób, z którymi Simona była w jakiś sposób związana. Różne źródła informacji i pieczołowita ich weryfikacja to mocne strony tej biografii, dzięki temu książka jest wiarygodna. I choć nie ma tu rozdrapywania ran i wywlekania trudnych, czasem traumatycznych zdarzeń książka nie jest powierzchowna, a biografia pobieżna. To co cechuje opowieść Kamińskiej o Simonie Kossak to szacunek dla niej i jej prawa do prywatności (o co za życia bardzo dbała), ale też pragnienie poznania człowieka i zrozumienia go. Biografka przyrodniczki dostrzega w niej wrażliwego człowieka, który w obawie przed światem gra kogoś bardzo twardego. Kraków był dla Simony traumą, ale i czasem kształtowania osobowości, co w tej książce doskonale widać.  Część druga: "Białowieża" to już historia życia w pozbawionej prądu Dziedzince, historia pracy naukowej i walki o Puszczę Białowieską. To też opowieści o kontaktach z ludźmi, nie zawsze łatwych i nie zawsze miłych. Simona nie jest kreowana na świętą, sporo tu relacji o jej trudnym charakterze, samotnictwie, bezkompromisowości. Ważniejsze od ludzi wydaja się być zwierzęta, to z nimi Simona potrafi nawiązać bliskie relacje, zwierzęta otacza opieką (i Lecha Wilczka, no ale jak nie wilk, to przynajmniej Wilczek), wręcz rozpieszcza, a zwierzęta odpłacają jej przywiązaniem. W białowieskiej części siłą rzeczy muszą przeważać opowieści o zwierzętach, bo tych w Dziedzince było sporo. Są więc opowieści o Żabce, czyli wychowanym przez Simonę dziku, o kruku Korasku - domowym "bandycie" i złodzieju, o wilkach spacerujących niemal pod domem i zamieszkujących dom wszędobylskich popielicach, w końcu o sarnach, które przyjęły przyrodniczkę do swojego stada. Simona Kossak była pasjonatką zoopsychologii, nie dziwi więc jej stosunek do zwierząt i sposób w jako o nich opowiadała, a że robiła to chętnie i znakomicie, więc Kamińska często oddaje głos swojej bohaterce, obficie cytując jej wypowiedzi. W tych partiach książki po płaszczykiem psychozoologii znajdziemy motywy postępowania samej Simony. Ta autodiagnoza nie wymaga dodatkowego komentarza, a wprowadzenie jej do biografii jest mistrzowskim posunięciem.
Oprócz interesującej, nietypowej, by nie powiedzieć ekscentrycznej bohaterki innymi walorami książki są świetne zdjęcia, takt, z jakim o Czarownicy z Białowieży opowiada autorka i świetny język, jakim się posługuje. "Simony" się nie czyta, "Simonę" się pochłania. 

Autor: Anna Kamińska
Tytuł: Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak
Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Data wydania: 18 czerwca 2015

Nic zwyczajnego. O Wisławie Szymborskiej, Michał Rusinek

"Nic zwyczajnego" Michała Rusinka to rzeczywiście nic zwyczajnego, bo książka stanowczo do zwyczajnych nie należy. Nie tylko z racji tematu: 15 lat znajomości z powszechnie uwielbianą Wisławą Szymborską, niezwykły jest też takt z jakim wieloletni sekretarz portretuje poetkę.

Autorowi udało się zachować umiar. Nie eksponuje siebie i swojej roli, a ta była niemała w ciągu lat "sekretarzowania" Noblistce, nie sprowadza też Szymborskiej do szeregu anegdot, chociaż chętnie je przytacza, objaśniając przy tym jaką rolę pełniły w życiu poetki. Książka obfituje  w żarty słowne, limeryki, opowieści o codzienności i warsztacie pracy Szymborskiej. Obok tego jest też miejsce na poważniejszą tonację, na fragmenty wierszy i analizy twórczości. Te momenty serio i te z uśmiechem autor przeplata, dzięki temu lektura na przemian zmusza do śmiechu i zadumy i nie nuży ani przez chwilę.

Takt, umiar, doskonałe wyczucie językowe autora i starannie dobrana oprawa graficzna czynią z tej książki lekturę dla wszystkich, nie tylko dla wielbicieli twórczości Wisławy Szymborskiej.

Autor: Michał Rusinek
Tytuł: Nic zwyczajnego. O Wisławie Szymborskiej
Wydawnictwo: Znak
Data wydania: 2016